{"id":1563,"date":"2024-01-29T11:35:05","date_gmt":"2024-01-29T10:35:05","guid":{"rendered":"https:\/\/500.gr.ch\/cronologia\/"},"modified":"2024-08-30T11:45:46","modified_gmt":"2024-08-30T09:45:46","slug":"cronologia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/cronologia\/","title":{"rendered":"Cronologia"},"content":{"rendered":"<div class=\"wpb-content-wrapper\"><p>[vc_section el_class=&#8221;hero hero_page full_width&#8221; css=&#8221;.vc_custom_1689938943357{background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Karte_Drei_Buende-3638462761-1.png?id=15) !important;background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: cover !important;}&#8221;][vc_row][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0 white_text title_element&#8221;]<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center;\">Cronologia<\/h1>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;scroll_icon_wrapper_row&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0 scroll_icon_wrapper&#8221;]<div class=\"scroll_icon_el\"><svg width=\"65\" height=\"65\" viewBox=\"0 0 65 65\" fill=\"none\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"> <path fill-rule=\"evenodd\" clip-rule=\"evenodd\" d=\"M54.3022 31.7322C55.2769 32.7086 55.2769 34.2915 54.3022 35.2678L34.3355 55.2677C33.3608 56.244 31.7805 56.244 30.8059 55.2677L10.8391 35.2678C9.86452 34.2914 9.86452 32.7085 10.8391 31.7322C11.8138 30.7559 13.3941 30.7559 14.3688 31.7322L32.5707 49.9645L50.7725 31.7322C51.7472 30.7559 53.3275 30.7559 54.3022 31.7322Z\" fill=\"white\"\/> <path fill-rule=\"evenodd\" clip-rule=\"evenodd\" d=\"M54.3022 8.73222C55.2769 9.70855 55.2769 11.2915 54.3022 12.2678L34.3355 32.2677C33.3608 33.244 31.7805 33.244 30.8059 32.2677L10.8391 12.2678C9.86452 11.2914 9.86452 9.70855 10.8391 8.73222C11.8138 7.75592 13.3941 7.75592 14.3688 8.73222L32.5707 26.9645L50.7725 8.73222C51.7472 7.75592 53.3275 7.75592 54.3022 8.73222Z\" fill=\"white\"\/> <\/svg><\/div>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section el_id=&#8221;intro&#8221;][vc_row el_class=&#8221;intro_text&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 mb-0&#8243;]CRONOLOGIA DALS EVENIMENTS ISTORICS 1524 \u2013 2024<\/p>\n<p>Cun numerusas occurrenzas ans regurdain nus quest onn ch\u2019ils signurs e las vischnancas da las Trais Lias \u00e8n sa unids il 1524 al Stadi liber da las Trais Lias, il precursur da l\u2019actual chantun Grischun.<\/p>\n<p>Qua suonda ina cronologia dals fatgs e da las situaziuns che han caracteris\u00e0 la cuminanza grischuna durant ils davos tschintgtschient onns.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section el_class=&#8221;history_section new_history_section&#8221; el_id=&#8221;start&#8221;][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el new_first_history_row&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]PREMISSAS[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]<strong>451 s. Cr. <\/strong>Cuira \u00e8 cumprov\u00e0 sco sedia episcopala.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>1<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>8. tsch. <\/strong>Fundaziun da las claustras Must\u00e9r, Faveras e M\u00fcstair.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>2<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>843 s. Cr. <\/strong>En il contract da Verdun vegn la Currezia attribuida a l\u2019imperi ostrofrancon (pli tard imperi tudestg).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>3<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>10.-12. tsch. <\/strong>L\u2019uvestg da Cuira \u00e8\u00a0 il pli impurtant suveran, a partir dal 12avel tschientaner stattan ils nobels seculars dasper el.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>4<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>13.\/14. tsch. <\/strong>Famiglias dal Vallais immigreschan en las valladas alpinas dal Grischun. Enfin oz caracteriseschan\u00a0 Gualsras e Gualsers la cultura e l\u2019istorgia dal Grischun.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>5<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Vischnancas giudizialas (cumins) naschan. Ellas han sco finamira l\u2019administraziun autonoma cun l\u2019elecziun libra dal derschader (mastral) ed entschaivan uschia da sa deliberar dal domini feudal.<\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;history_anchor_row&#8221;][vc_column el_class=&#8221;history_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1365\">1365<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1400\">1400<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1500\">1500<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1600\">1600<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1700\">1700<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1800\">1800<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#1900\">1900<\/a>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 white_text history_anchor_btn mb-0 no_hover_link static_el&#8221;]<a href=\"#2000\">2000<\/a>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1365&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1367[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Lia da la Chad\u00e9[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Reuniun dals stans<\/p>\n<p>Il 1367 sa reuneschan ils \u00abstans\u00bb clericals, nobels e purils che suttastattan a l\u2019uvestg da Cuira. Quai \u00e8n sco emprim il Chapitel catedral da Cuira, secundo la noblezza da servetsch (ils chavaliers) e sco terz las vischnancas da vallada Tumleastga e Schons, Surses, Bergiaglia, Engiadin\u2019Ota, Engiadina Bassa e la citad da Cuira. Ils stans vulan condecider en l\u2019administraziun episcopala dal pajais e furman per quai in cussegl. La reuniun da la \u00abCumina Chad\u00e9 a Cuira\u00bb dal 1367 n\u2019\u00e8 structuralmain e legalmain anc nagina vaira confederaziun. Ma cun las radunanzas dals represchentants da las vischnancas da vallada e tras allianzas cun la Lia sura e la Lia da las Diesch Dretgiras survegn la Cumina Chad\u00e9 dapli forza d\u2019agir. Uschia vala ella finalmain era sco Lia e vegn era numnada uschia: \u00abLia da la Chad\u00e9\u00bb.<sup><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">6<\/a><\/sup><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1395[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Lia sura \/Lia Grischa[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Fundaziun<\/p>\n<p>La reuniun numnada l\u2019emprim Lia sura nascha il 1395 a Glion. Iniziant principal \u00e8 l\u2019avat da la claustra da Must\u00e9r; sco ulteriurs \u00absignurs principals\u00bb valan il barun da Raz\u00e9n ed il barun da Sax-Mesauc. Impurtant \u00e8 dentant era la cooperaziun dals cumins da Must\u00e9r (sut la pussanza da la claustra) e da la Lumnezia (sut la pussanza dals Sax) Paucs dis pli tard s\u2019associescha il cont da Werdenberg-Sargans cun la vischnanca dals libers da Laax. L\u2019origin da la Lia \u00e8 ina seria dad ostilitads cun consequenzas negativas per traffic e commerzi. Correspundentamain duai la Lia sura servir oravant tut al mantegniment da la pasch tranter ils partenaris da la lia. Ils 16 da mars 1424 vegn ella engirada da nov a Trun. Ina entira dunsaina da vischnancas \u00e8n ussa represchentadas. Insaquantas dad ellas prendan schizunt part da maniera independenta, senza resguard a lur signurs, oravant tut Schons e Valragn. A chaschun dal nov engirament dal 1424 vegn cumplettada l\u2019instituziun centrala da la lia, la dretgira cuminaivla.\u00a0 L\u2019entira lia vegn ussa numnada adina pli savens Lia Grischa \u2013 quai en allusiun a la vestgadira da launa grischa da ses commembers, dals \u00abpurs grischs\u00bb.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>7<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1400&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1436[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]La Lia da las Diesch Dretgiras[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Fundaziun<\/p>\n<p>La Lia da las Diesch Dretgiras\u00a0 vegn fundada ils 8 da zercladur 1436 a Tavau, suenter ch\u2019il cont da Toggenburg, Friedrich VII era mort senza descendent masculin. Ils cumins Tavau, Claustra, Castels, Aschera, St. Peter, Langwies, Churwalden, Belfort, Maiavilla e Malans han vul\u00ec impedir cun la lia ina repartiziun. Tuttina vegnan els suenter repartids tar differents signurs feudals. Vers la fin dal 15. tschientaner surpiglian ils ducas da l\u2019Austria la pussanza sur tut ils cumins cun excepziun da Maiavilla e Malans. Cun la Lia da las Diesch Dretgiras e las Trais Lias sco sustegn pon ils cumins mantegnair ina tscherta independenza da l\u2019Austria. Dentant pir 1649\/52 als \u00e8si reuss\u00ec da sa cumprar liber da la pussanza austriaca.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>8<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1471[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Allianza tranter la Lia sura e la Lia da las Diesch Dretgiras[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Allianza bilaterala<\/p>\n<p>Suenter las allianzas bilateralas tranter la Lia sura e la Lia da la Chad\u00e9 (1406) e tranter la Lia da la Chad\u00e9 e la Lia da las Diesch Dretgiras (1450), han era la Lia sura e la Lia da las Diesch Dretgiras fatg in\u2019allianza il 1471. Uschia era mintga Lia alli\u00e0 directamain cun las duas autras \u2013 e \u00abl\u2019architectura\u00bb da las Trais Lias era terminada. A partir da quel temp han las Trais Lias era gia fatg dietas federalas cuminaivlas. Il lieu da las dietas \u00e8 savens st\u00e0 Vazarouls. La fracziun sper Brinzauls aveva in posiziun centrala: en la Lia da las Diesch Dretgiras, dentant fitg damanaivel al cunfin cun la Lia da la Chad\u00e9 ed era betg dalunsch da la Lia sura. Perquai che la terza e davosa allianza bilaterala \u00e8 vegnida fatga il 1471, \u00e8 result\u00e0 il \u00abmitus da Vazarouls\u00bb: Ins ha cret ch\u2019ins haja conclud\u00ec a Vazarouls quella giada ina allianza trilaterala. Questa vista nun-istorica \u00e8 il motiv per il monument da Vazarouls (obelisc cun trais varts) sin la plazza da la regenza a Cuira.<a style=\"background-color: var(--global--color-background); font-family: var(--global--font-secondary); font-size: var(--global--font-size-base);\" title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>41<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Quellennachweis<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1499[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Guerra svabaisa e Battaglia a la Chalavaina[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Conflict profund<\/p>\n<p>En la Guerra svabaisa cumbattan las Trais Lias da la vart dals Confederads encunter il retg Maximilian I e la Lia svabaisa. Ils Grischuns emprovan oravant tut da sa defender encunter\u00a0 las revendicaziuns da pussanza dals Austriacs en Engiadina Bassa ed en Val M\u00fcstair. La culminaziun dramatica da las confruntaziuns \u00e8 la Battaglia a la Chalavaina dals 22 da matg 1499. En la stretga da la val giudim la Val M\u00fcstair han las truppas austriacas constru\u00ec ina bloccada; cun assaglir questa fortificaziun perda Benedetg Fontana, chapitani da la glieud da la Chad\u00e9 sia vita. La victoria a la Chalavaina na porta dentant betg la deliberaziun sperada dals dretgs da pussanza austriacs. La schientscha da libertad dal giuven stadi republican vegn dentant rinforzda.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>9<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1500&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1496 \u2022 1509 \u2022 1516 \u2022 1523[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Contracts da mercenadi cun la Frantscha[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Mercenariat<\/p>\n<p>Gia il 1496 ha la Lia Grischa fatg in contract da mercenadi cun la Frantscha. Questa cunvegna vegn renovada il 1509 da tut las Trais Lias. Cun quai han ins suttamess ils servetschs da mercenaris che n\u2019avevan enfin qua nagina regulaziun, ad ina controlla dal stadi. Ultra da quai vegnan reglads en ils contracts il martg\u00e0 liber et il traffic da rauba. Suenter sia victoria en la battaglia da Marignano (1515) fa il retg Franz I da la Frantscha il 1516 ina \u00abpasch eterna\u00bb cun ils Confederads ed ils Grischuns. Quella pasch al permetta anc ina giada da recrutar truppas da mercenaris, entant ch\u2019el vegn oblig\u00e0 a pajaments regulars da \u00abpensiuns\u00bb (imports da daners annuals). Mintgina da las Trais Lias duai survegnir il medem import sco in chantun da la Confederaziun. Il 1532 fa il medem monarc in nov contract da\u00a0 mercenadi cun las Trais Lias.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>10<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1500 \u2022 1502 \u2022 1518[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Cunvegna cun l\u2019Austria[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Buna relaziun da vischins<\/p>\n<p>Las Trais Lias sa cunvegnan cun il retg e posteriur imperatur Maximilian davart ina buna vischinanza, ina reducziun dals dazis en il Tirol ed il Vorarlberg e davart ina schliaziun cumpromissariala dad eventuals conflicts. Al contract sigill\u00e0 il 1500 da la Lia da la Chad\u00e9 e da la Lia da las Diesch Dretgiras, s\u2019associescha era la Lia Grischa il 1502. Il 1518 vegn la cunvegna confermada sco \u00aballianza ereditara\u00bb. Ella mantegna sia valaivladad enfin il 1798.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" name=\"_ftnref1\"><sup>10<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1512[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Conquista da la Vuclina[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Territoris subdits<\/p>\n<p>La conquista da la Vuclina cun Buorm e Clavenna \u00e8 la pli gronda operaziun da la politica exteriura da las Trais Lias a l\u2019entschatta dal 16. tschientaner. Malgr\u00e0 lur contracts cun la Frantscha s\u2019associeschan ils Grischuns il 1512 a la coaliziun furmada dal cardinal Matth\u00e4us Schiner, uvestg da Sion: il Papa \u00e8 uffizialmain a la testa da questa coaliziun. En la \u00abGronda campagna guerrila da Pavia\u00bb gidan ils Grischuns als Confederads da stgatschar ils Franzos da la Lumbardia. Cun questa chaschun occupeschan els \u00a0la Vuclina e Buorm, sco era Clavenna e las Trais Plaivs sisum il Lai da Com. Els s\u2019approprieschan ils territoris sco terras subditas. Las Trais Plaivs van dentant a perder al Ducadi da Milaun durant las guerras da M\u00fcs (1525, 1531).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>12<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1523[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Refurmaziun a Cuira[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Nova cardientscha<\/p>\n<p>Il plevon da la citad da Cuira Johannes Comander fa che Cuira daventa il center dal moviment da refurmaziun da las Trais Lias. Ils onns 1523-1527 s\u2019impona la cardientscha evangelica en la citad.[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1524[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Brev federala da las Trais Lias[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Fundaziun<\/p>\n<p>Cun la lia dals 23 da settember 1524 entschaiva il temp dal Stadi liber da las Trais Lias (1524-1799), ch\u2019\u00e8 suenter vegn\u00ec integr\u00e0 sco \u00abCanton R\u00e4tien\u00bb sco part da la Republica Helvetica e finalmain il 1803 sco Chantun Grischun en la Confederaziun.<\/p>\n<p>Ina collavuraziun politica da las Trais Lias hai gia d\u00e0 avant il 1524 \u2013 cumenz\u00e0 cun las \u00abCampagnas militaras da Buorm\u00bb (Wormser Z\u00fcge) cuminaivlas encunter il Ducadi da Milaun il 1486\/87. En l\u2019emprima brev dals artitgels da Glion dals 4 d\u2019avrigl 1524 han ins a la fin anc relasch\u00e0 statuts cuminaivels per fatgs da la baselgia. Ins \u00e8 pia vegn\u00ec a la conclusiun ch\u2019i saja temp per ina brev federala cuminaivla. Quella remplazza ils contracts d\u2019allianza mintgamai bilaterals dal 15. tsch., oravant tut quel dal 1450 (tranter la Lia da la Chad\u00e9 e la Lia da las Diesch Dretgiras) e quel dal 1471 (tranter la Lia Grischa e la Lia da las Diesch Dretgiras).<\/p>\n<p>Il grond absent en la Brev federala dal 1524 \u00e8 l\u2019uvestg da Cuira \u2013 cumbain ch\u2019el \u00e8 il patrun da la Lia Grischa (sco possessur da las anteriuras signurias dals Sax). L\u2019uvestg \u00e8 \u00ec en l\u2019exil, en vista al moviment refurmatoric. La versiun da la brev federala dal 1544 vegn percunter era sigillada da l\u2019uvestg da quel temp \u2013 Luzi Iter, in burgais da Cuira.[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1524 \u2022 1526[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Ils Artitgels da Glion[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Vischnancas e baselgia<\/p>\n<p>Las duas brevs dals Artitgels da Glion dal 1524 e dal 1526 regleschan ils fatgs da la baselgia en l\u2019interess da las vischnancas:<\/p>\n<ul>\n<li>Ils plevons da la vischnanca duain manar ina vita undraivla,<\/li>\n<li>Las vischnancas han il dretg dad eleger e da relaschar sez ils plevons (cun l\u2019elecziun d\u2019in preditgant evangelic u d\u2019in spiritual catolic decida la vischnanca al medem temp davart sia confessiun).<\/li>\n<li>Ins na dastga betg fundar novas claustras e las existentas na dastgan pli recepir nagins novizs resp. novizas.<\/li>\n<li>Las dieschmas dals purs che correspundan a la fin ad ina taglia da baselgia, vegnan reducidas.<\/li>\n<li>Donaziuns da messa pon vegnir abolidas, sch\u2019ils donaturs u lur descendents vulan quai.<\/li>\n<li>Las cumpetenzas da la giurisdicziun clericala a la curt da l\u2019uvestg vegnan limitadas.<\/li>\n<li>L\u2019uvestg na dastga betg pli numnar uffiziants seculars (in dals artitgels cun la pli gronda muntada ch\u2019\u00e8 per\u00f2 vegn\u00ec resguard\u00e0 il pli pauc).<\/li>\n<\/ul>\n<p>Cun quai \u00e8n stgaffidas las premissas per che la refurmaziun sa possia imponer en bleras vischnancas. L\u2019applicaziun effectiva dals Artitgels da Glion vegn dentant decisa tenor cas singul al lieu en ina procedura giudiziala speziala. Tuttina valan las duas brevs dals Artitgels da Glion sco era la Brev federala sco dretg territorial dal Stadi da las Trais Lias enfin tar ses declin il 1798.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>13<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1527 \u2022 1552 \u2022 1560 \u2022 1562[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Litteratura rumantscha[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Auturs pioniers<\/p>\n<p>Cun ils texts ladins dal notabel da l\u2019Engiadina Ota Gian Travers che cumparan suenter il 1527 cumenza la cultura scritta rumantscha. Las emprimas ovras rumantschas\u00a0 stampadas \u00e8n las translaziuns da Jachiam Bifrun, era da l\u2019Engiadina Ota, dal catechissem da Cuira 1552 (stamp\u00e0 tar Dolfino Landolfi a Poschiavo) e dal Nov Testament il 1560 (tar Jakob K\u00fcndig a Basilea), suand\u00e0 dal cudesch da Psalms cun chanzuns spiritualas ed in catechissem da Durich Chiampell da l\u2019Engiadina Bassa (era stamp\u00e0 tar K\u00fcndig a Basilea).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>14<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]2. MESADAD DAL 16. TSCHIENTANER[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Il stadi da las Trais Lias en las tensiuns geopoliticas[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Politica exteriura e politica da partidas<\/p>\n<p>Pervi da la posiziun geografica\u00a0 sa scuntran en il \u00abStadi liber da las Trais Lias\u00bb ils interess da dus blocs da pussanza: la Frantscha e Vaniescha d\u2019ina vart, l\u2019Austria e la Spagna da l\u2019autra vart. Domadus varts tschertgan allianzas,\u00a0contingents da mercenaris e dretgs da passagi. Lur aderents en las Trais Lias \u00e8n mintgamai partidas\u00a0 inimias. Statuts encunter la recepziun da pensiuns, regals e daners da corrupziun na pon betg restrenscher l\u2019influenza da daners\u00a0 esters. I resultan \u00abdretgiras nauschas\u00bb populisticas che vulan sancziunar cas da corrupziun; ils tribunals vegnan dentant instrumentalisads da las partidas ina encunter l\u2019autra.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>15<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1573[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Raetiae alpestris topographica descriptio[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Geografia istorica<\/p>\n<p>Ils onns suenter 1570 scriva il reverenda refurm\u00e0 Durich Chiampell, nasch\u00ec a Susch, l\u2019emprima descripziun cumplessiva dal Grischun per latin.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>16<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1600&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1600[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Traffic da sauma[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Traffic da transit<\/p>\n<p>Ils pass grischuns fan part, ultra dal Brenner e dal Son Gottard a las pli impurtantas colliaziuns tranter l\u2019Europa dal nord e l\u2019Italia. Enturn 1600 vegn cuntansch\u00ec ina culminaziun cun 14\u2019000 saumaris (saumari = chargia per in animal da sauma). Durant la Guerra da trent\u2019onns sa reducescha il volumen da martganzia da transit ad in dieschavel; pir la fin dal 18. tschientaner cuntanschan ins pusp\u00e8 dapli che 10\u2019000 saumaris. Las entradas da dazi e taxas da passagi, da pajas da viturins ed autras entradas da traffic fan dal transit da martganzia la segund gronda funtauna d\u2019entradas da l\u2019economia grischuna.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>17<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1603[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Allianza cun Vaniescha[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Suenter lungas emprovas da Vaniescha e da ses alliads, fan las Trais Lias ina allianza cun la pussanta Republica da Vaniescha vischina. Il contract disturba dentant l\u2019equiliber existent en la politica exteriura. Ch\u2019ins ha refus\u00e0 in onn pli tard ina cunvegna sumeglianta cun il ducadi spagnol da Milaun chaschuna in embargo da commerzi e la construcziun d\u2019ina fortezza spagnola a l\u2019entrada da la Vuclina. La pressiun spagnola en il sid augmenta era las tensiuns en la Vuclina.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>18<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1607-1639[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Ils Scumbigls grischuns[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]<strong>1607\/1618\/1619\u00a0<\/strong>La dispita tranter las partidas en las Trais Lias chaschuna agitaziuns, sullevaments (radunanzas politicas armadas) e dretgiras nauschas.<\/p>\n<p><strong>1620\u00a0<\/strong>Pervi dal giavisch cultiv\u00e0 durant lung temp da sa deliberar da las pussanzas estras en il Grischun e dad extirpar il protestantissem \u00e8 capit\u00e0 l\u2019uschenumn\u00e0 murdraretsch da Vuclina. Tar la revolta,\u00a0 provocada da la classa dirigenta da la Vuclina, vegnan assassinads ca. 600 refurmads; ils auters fugian or da la val. Cun quai \u00e8 il protestantissem marginalis\u00e0 cumplettamain al sid da las Alps e la pussanza dals Grischuns \u00e8 eliminada per il mument. Emprovas da reconquistar fan naufragi. Sco vendetga vegnan assassinads aderents dals Spagnols en las Trais Lias, tranter auter lur manader Pompejus von Planta.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>19<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>1621\/1622\u00a0<\/strong>Suenter l\u2019invasiun da truppas austriacas e spagnolas, ston las Trais Lias desister da lur territoris subdits (artitgels da Milaun, contract da Lindau). L\u2019Austria reactivescha ses dretgs da pussanza en il Partenz, a Tavau, en il Scanvetg ed a Churwalden e scumonda la confessiun protestanta en quellas valladas. Quai maina a la revolta dal Partenz ed a la stgatschada dal Austriacs la primavaira dal 1622. Gia l\u2019atun dal 1622 invadan dentant pusp\u00e8 truppas austriacas il territori suveran da las Trais Lias ed il medem succeda il 1629. A questas invasiuns suonda mintgamai in temp d\u2019occupaziun da ca. dus onns.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>20<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>1624\u00a0<\/strong>Cun agid da la Frantscha stgatschan truppas grischunas las truppas d\u2019occupaziun spagnolas da la Vuclina. La vallada resta dentant tar la Spagna tenor il contract da Monzon (1626).<\/p>\n<p><strong>1634\u00a0<\/strong>Per incumbensa da la Frantscha victorisescha il duca Henri de Rohan cun truppas franzosas e grischunas las truppas d\u2019occupaziun spagnolas en Vuclina. Cura ch\u2019i sa mussa ch\u2019il territori na duai pusp\u00e8 betg vegnir restitu\u00ec als Grischuns e perquai che la Frantscha \u00e8 en retard cun pajaments da sold, vegnan realisads contacts secrets cun l\u2019Austria e cun la Spagna.<\/p>\n<p><strong>1637<\/strong> Uffiziers grischuns \u00e8n pronts dad ir cun lur truppas en sold spagnol (Lia conchadenada\/Kettenbund) e sut il commando da Gieri Genatsch\u00a0 succeda la revolta encunter Rohan.<\/p>\n<p><strong>1639\u00a0<\/strong>En l\u2019emprim Capitulat da Milaun survegnan ils Grischuns enavos la Vuclina cun la restricziun ch\u2019il protestantissem n\u2019haja pli nagina plazza l\u00e0. Il medem onn vegn Gieri Genatsch assassin\u00e0 a Cuira. El ha sa fatg blers inimis ed \u00e8 davent\u00e0 memia pussant per l\u2019aristocrazia.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>21<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>1649\/52<\/strong> Cun la pasch vestfalica dal 1648 cuntanscha era il stadi da las Trais Lias sco \u00ablieu alli\u00e0\u00bb da la Confederaziun l\u2019independenza formala da l\u2019Imperi tudestg. Da pli gronda impurtanza \u00e8 la liberaziun (cumprar liber) dals dretgs da pussanza dals Habsburgais en la Lia da las Diesch Dretgiras ed en Engiadina Bassa che grategia a las vischnancas pertutgadas il 1649 ed il 1652. Sco dominis austriacs en las Trais Lias restan mo Tarasp (fin 1803) e Raz\u00e9n (fin 1819).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>22<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]16. ED ENTSCHATTA 17. TSCHIENTANER[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Epidemias da la pesta[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Tranter il 1339 ed il 1635 datti periodicamain erupziuns da la pesta en il Grischun. La citad da Cuira ha g\u00ec pliras epidemias enturn la mesadad dal 16. tschientaner. Las epidemias las pli grevas \u00e8n dentant stadas durant ils Scumbigls grischuns, oravant tut ils onns 1623 e 1629.[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]2. MESADAD DAL 17.TSCHIENTANER[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Process cunter strias[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Conflicts socials<\/p>\n<p>Cun passa 1000 process tutgan las Trais Lias tar ils territoris cun las pli bleras persecuziuns da strias, quai che stat era en connex cun ina giurisdicziun damanaivla a la basa en ils cumins. Victimas da quels process che van a fin per dapli che la mesadad dals cas cun la paina da mort, \u00e8n oravant tut dunnas creschidas ma era uffants minorens. Suenter che emprims process \u00e8n vegnids fatgs en ils onns 80 dal 16. tsch. succeda la gronda part dals process ils onns 50 e 70 dal 17. tsch. ed enturn il 1700; suenter smettan ils process. Ils motivs per ils process cunter strias \u00e8n conflicts tranter vischins e la suppressiun dad imaginaziuns da cardientscha nunreligiusas.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>23<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1700&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]2. MESADAD DAL 18. TSCHEINTANER[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Scolas a Haldenstein, Marschlins, Jenins e La Punt\/Reichenau[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Scola<\/p>\n<p>Las emprimas emprovas da crear ina scola superiura populara (1584, 1618\/19) n\u2019han betg g\u00ec success. Pir la segunda mesadad dal 18. tschientaner naschan instituziuns da furmaziun en connex cun l\u2019illuminissem, a Haldenstein (1761), a Marschlins (1771), a Jenins (1787) ed a La Punt\/Reichenau (1793). Gia cleramain pli baud datti en ils territoris refurmads entschattas per instituir\u00a0 la scola populara: In urden da baselgia relasch\u00e0 da la part evangelica dal Bundstag il 1628 oblighescha las vischnancas\u00a0 da manar scolas.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>25<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1797[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Perdita da la Vuclina[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Occasiuns manchentadas<\/p>\n<p>Il 1792 n\u2019ha ina davosa emprova da la populaziun da la Vuclina da meglierar sia situaziun en il stadi da las Trais Lias cun il \u00abProgetto finale\u00bb chatt\u00e0 nagina suatientscha. Suenter che duas ulteriuras pussaivladads concedidas da Napoleun da revalitar la posiziun dal territori subdit, n\u2019\u00e8n betg vegnidas nizzegiadas dals Grischuns, vuscha la populaziun en la Vuclina, a Buorm ed a Clavenna il 1797 per l\u2019adesiun a la Republica Cisalpina. Cun quai \u00e8n quests territoris pers da maniera definitiva per il stadi Grischun.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>26<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1798-1800[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Champ da battaglia[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Occupaziuns da las pussanzas grondas<\/p>\n<p>Las Trais Lias na san betg sa decider per la revoluziun franzosa, dentant era betg per L\u2019Austria-Habsburg aristocratica e daventan in champ da battaglia. Mintgamai duas giadas occupeschan la Frantscha e l\u2019Austria cun lur truppas il territori da las Trais Lias.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>27<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1799[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Republica helvetica[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Fin da la independenza statala<\/p>\n<p>Il contract davart l\u2019integraziun dal Grischun en la Republica helvetica\u00a0 vegn suttascrit il 1799 ed exequ\u00ec il 1800. Quai sigillescha la fin dal vegl Stadi liber. <a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>28<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1800&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1803[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Il chantun Grischun[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Fundaziun dal chantun<\/p>\n<p>Suenter che Napoleun ha communitg\u00e0 als deputads sias decisiuns davart la nova Constituziun da la Confederaziun, vegn il Grischun un\u00ec\u00a0 definitivamain cun la Svizra. La nova Constituziun chaschuna per gronda part il restabiliment da las veglias lias, dretgiras autas e cumins. Il referendum da las vischnancas vegn restrensch\u00ec in pau a favur dal Cussegl Grond. En la sala da sedutas da la chasa da la citad da Cuira ha lieu l\u2019avrigl l\u2019emprima seduta dal Cussegl Grond.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>29<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1818-1823[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]La Via commerziala[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Vias da transit<\/p>\n<p>Suenter tractativas cun Sardegna-Piemont e cun l\u2019Austria vegnan construidas dal 1818 al 1823 \u00abvias artifizialas\u00bb cun sustegn finanzial da questas pussanzas grondas, sur il San Bernardino e sur il Pass dal Spleia (via sut). Fin il 1840 vegn cumplettada la ruta sur ils pass dal G\u00fcglia e dal Mal\u00f6gia (via sura). Il 1856 cuntanscha il traffic da transit il pli grond volumen.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>30<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweise\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweise\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]DAPI il 1850[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Il turissem modern[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Nov sectur economic<\/p>\n<p>Il traffic d\u2019esters, sco ch\u2019il turissem modern vegn numn\u00e0 a l\u2019entschatta, cumenza a flurir ils onns 50 dal 19. tsch.\u00a0Quai era grazia a pioniers locals sco Alexander Spengler a Tavau (1853) e Johannes Badrutt a San Murezzan (1855).\u00a0 Premissa essenziala per il schlantsch \u00e8 il svilup e l\u2019augment da las pussaivladads d\u2019alloschament e da transport. A l\u2019entschatta vegnan ils viagiaturs oravant tut ils mais da stad, per far curas, pli tard era en la stagiun d\u2019enviern per far sport. Il 1934 vegn l\u2019emprim runal mess en funcziun a Tavau, i dura dentant fin\u00a0 ils onns 60 fin ch\u2019il turissem d\u2019enviern surpassa quel da stad.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>31<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1854[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Nova Constituziun chantunala[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Statalitad<\/p>\n<p>La fundaziun da la Confederaziun Svizra il 1848 pretenda dal chantun Grischun in stausch da modernisaziun. La constituziun dal 1814 deva al chantun ed a la regenza mo paucas pussaivladads d\u2019agir; ils cumins han mantegn\u00ec per gronda part la controlla da la legislaziun. Pir la refurma dal territori dal 1851 e la constituziun chantunala dal 1854 han avert novs spazis d\u2019agir per las autoritads chantunalas. Las vischnancas giudizialas (ils cumins) vegnan ussa abolidas; Tar votaziuns da referendums na vala da nov betg pli la maioritad da vischnancas, mabain la maioritad dal pievel. Las cumpetenzas per las proceduras penalas da las vischnancas giudizialas\u00a0 van a las dretgiras\u00a0 cirquitalas. La rolla da la vischnanca politica vegn surpigliada dals vischinadis (vischnancas localas).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>32<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1870[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Fundaziun da la Banca Chantunala Grischuna[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Credits<\/p>\n<p>En la segunda mesadad dal 19. tschientaner vegnan fundadas ina retscha da bancas en il Grischun, tranter auter la Banca Chantunala Grischuna, sco banca statala \u00a0il 1870. Insaquantas bancas\u00a0 procura spezialmain per la finanziaziun da l\u2019infrastructura turistica. La crisa dal turissem chaschunada da l\u2019emprima guerra mundiala\u00a0 ha lura sco consequenza la mort da numerusas bancas. Suenter la segunda guerra mundiala resta a la fin mo pli la Banca Chantunala Grischuna sco unica banca puramain grischuna.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>33<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1889[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Naschientscha da la Viafier retica[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Construcziun da la viafier<\/p>\n<p>Cura che l\u2019ambiziun per ina viafier da l\u2019ost ha stu\u00ec vegnir sepulida da maniera definitiva cun l\u2019avertura da la lingia dal Gottard (1882), \u00e8 la consternaziun gronda en il Grischun. Sin iniziativa privata vegn averta il 1889 la viafier a binaris stretgs Landquart-Tavau. Il chantun surpiglia sias aczias il 1897 e cun sustegn da la Confederaziun vegn construida entaifer curt temp la rait da viafier actuala.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>34<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;1900&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1925[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]L\u2019entschatta dal traffic d\u2019autos[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Politica da traffic<\/p>\n<p>1900 vegn introduc\u00ec in scumond total per autos en il Grischun. Diesch votaziun \u00e8n necessarias enfin tar ina \u00abadmissiun parziala da l\u2019automobil\u00bb il 1925.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>35<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1941[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Ospital chantunal[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Sectur da sanadad<\/p>\n<p>L\u2019Ospital chantunal e regiunal retic a Cuira vegn avert il 1941 e furma in center d\u2019ospitals cun l\u2019Ospital da la crusch (dapi 1853) e l\u2019Ospital da dunnas Fontana (dapi 1917).<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>36<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1967[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Il tunnel dal San Bernardino[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Il Schlargiament da las vias<\/p>\n<p>Il program da vias da las Alps da la Confederaziun pussibilitescha adattaziuns necessarias da l\u2019entira rait da vias dal Grischun. Las etappas las pli impurtantas en l\u2019avertura dal tunnel tras il San Bernardino (1967) e la construcziun da la A13.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>37<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1972[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Introducziun dal dretg da votar da las dunnas[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Politica<\/p>\n<p>Suenter ch\u2019ils umens han anc refus\u00e0 en il chantun Grischun l\u2019introducziun dal dretg da votar da las dunnas al nivel federal (1959) ed al nivel chantunal (1968), accepta il suveran il 1972, suenter la votaziun federala (1971) il dretg da votar e d\u2019eleger da las dunnas al nivel chantunal. Al nivel communal ston insaquantas vischnancas vegnir sfurzadas d\u2019introducir il dretg da votar e d\u2019eleger da las dunnas il 1983.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>38<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]1999[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Il tunnel dal Vereina[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Tunnel da viafier<\/p>\n<p>Curt avant la midada dal millenni vegn avert il tunnel da viafier dal Vereina. Quel garantescha ina nova colliaziun d\u2019enviern segira\u00a0 tranter il Partenz e l\u2019Engiadina Bassa. \u00abL\u2019ovra dal tschientaner\u00bb \u00e8 l\u2019emprima extensiun da la rait da la VR dapi il 1914.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>39<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;new_history_row_two_col animate_el&#8221; el_id=&#8221;2000&#8243;][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_title&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;title_h2 static_el&#8221;]2004[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 static_el&#8221;]Revisiun totala da la Constituziun chantunala[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243; el_class=&#8221;history_row_two_col_content&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;static_el history_main_text&#8221;]Statalitad<\/p>\n<p>Entant ch\u2019ins ha fatg durant il 19. tschientaner anc quatter emprovas da reveder la constituziun chantunala, \u00e8 quella restada senza midadas durant il 20. tschientaner. Pir il 2004 \u00e8 la nova Constituziun chantunala entrada en vigur.<a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><sup>40<\/sup><\/a><\/p>\n<p><a title=\"Quellennachweis\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/quellennachweis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Indicaziun da las funtaunas<\/a>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;leger vinavant&#8221; el_class=&#8221;mb-0 inline_btn static_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section css=&#8221;.vc_custom_1692366399358{background-color: rgba(40,40,40,0.05) !important;*background-color: rgb(40,40,40) !important;}&#8221;][vc_row disable_element=&#8221;yes&#8221; el_class=&#8221;partner_row&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;title_element&#8221;]<\/p>\n<h2>Partner &amp; Sponsoren<\/h2>\n<p>[\/vc_column_text][vc_row_inner el_class=&#8221;partner_grid&#8221;][vc_column_inner][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][vc_single_image image=&#8221;240&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0&#8243;][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section css=&#8221;.vc_custom_1689847133477{background-color: #282828 !important;}&#8221;][vc_row disable_element=&#8221;yes&#8221; el_class=&#8221;impressionen_row&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;white_text&#8221;]<\/p>\n<h2>Impressiuns<\/h2>\n<p>[\/vc_column_text][vc_gallery type=&#8221;image_grid&#8221; images=&#8221;25,23,22,24&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;mb-0 animate_el&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section][vc_row disable_element=&#8221;yes&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;section_title title_element&#8221;]<\/p>\n<h2>News<\/h2>\n<p>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0&#8243;]<div class='grid grid_news slide_container grid_slider'><div class='element-item post_item slide_item news_item'><div class='slide_item_wrapper'><a class='no_hover_link' href='https:\/\/500.gr.ch\/rum\/500-onns-stadi-liber-da-las-trais-lias-rinforza-la-conscienza-per-listorgia-2\/'><div class='post_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Bundstag_Ilanz_Web-7147.jpg);'><\/div><\/div><div class='post_item_wrapper'><div class='post_title title_h3'><p>500 onns Stadi liber da las Trais Lias \u2013 rinforz\u00e0 la conscienza per l&#8217;istorgia<\/p><\/div><div class='post_content'>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Sut la devisa \u00abTrais Lias per la vita\u00bb \u00e8 vegnida commemorada l'onn 2024 la fundaziun da l'emprim stadi independent e festivada cun in grond dumber d'occurrenzas e da projects. La Regenza ha prend\u00ec enconuschientscha dal rapport final davart las festivitads. Las finamiras ch'eran vegnidas fixadas en il concept per las festivitads da giubileum \u00e8n vegnidas cuntanschidas ed il rom finanzial da 2 milliuns francs \u00e8 vegn\u00ec resguard\u00e0.<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div><div class='post_inline_link'><button class='inline_link'>mehr erfahren<\/button><\/div><\/div><\/a><\/div><\/div><div class='element-item post_item slide_item news_item'><div class='slide_item_wrapper'><a class='no_hover_link' href='https:\/\/500.gr.ch\/rum\/500-onns-stadi-liber-da-las-trais-lias-stgazis-grischuns-ussa-sco-cudesch\/'><div class='post_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/5-11.04.2025_16A4874.jpg);'><\/div><\/div><div class='post_item_wrapper'><div class='post_title title_h3'><p>500 onns Stadi liber da las Trais Lias \u2013 \u00abStgazis grischuns\u00bb ussa sco cudesch<\/p><\/div><div class='post_inline_link'><button class='inline_link'>mehr erfahren<\/button><\/div><\/div><\/a><\/div><\/div><div class='element-item post_item slide_item news_item'><div class='slide_item_wrapper'><a class='no_hover_link' href='https:\/\/500.gr.ch\/rum\/500-onns-stadi-liber-da-las-trais-lias-rinforza-la-conscienza-per-listorgia\/'><div class='post_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Bundstag_Ilanz_Web-7147.jpg);'><\/div><\/div><div class='post_item_wrapper'><div class='post_title title_h3'><p>500 onns Stadi liber da las Trais Lias \u2013 rinforz\u00e0 la conscienza per l&#8217;istorgia<\/p><\/div><div class='post_content'>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Cun in grond dumber d'occurrenzas e da projects \u00e8 vegn\u00ec regurd\u00e0 quest onn als origins da l'emprim stadi independent sin territori grischun. L'onn 1524 han la Lia Grischa, la Lia da la Chad\u00e9 e la Lia da las Diesch Dretgiras sigill\u00e0 ina Brev da federaziun ed uschia fund\u00e0 il Stadi liber da las Trais Lias. Quest stadi liber \u00e8 sa svilupp\u00e0 pli tard al chantun Grischun actual. A la fin da l'onn da giubileum tira la Regenza grischuna ina bilantscha positiva.<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div><div class='post_inline_link'><button class='inline_link'>mehr erfahren<\/button><\/div><\/div><\/a><\/div><\/div><div class='element-item post_item slide_item news_item'><div class='slide_item_wrapper'><a class='no_hover_link' href='https:\/\/500.gr.ch\/rum\/500-onns-stadi-liber-da-las-trais-lias-ils-stgazis-grischuns-viagian-per-il-final-en-il-museum-retic\/'><div class='post_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/GR500_Web-6262.jpg);'><\/div><\/div><div class='post_item_wrapper'><div class='post_title title_h3'><p>500 onns Stadi liber da las Trais Lias \u2013 ils stgazis grischuns viagian per il final en il Museum retic<\/p><\/div><div class='post_content'>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>L'exposiziun ambulanta per il giubileum da \u00ab500 onns Stadi liber da las Trais Lias\u00bb terminescha cun success sia turnea tras il Grischun e resplenda ensemen cun ils stgazis rimnads en in'exposiziun speziala dal Museum retic. Plain mirveglias dastgan ins spetgar ina parada d'objects emprestads ch'\u00e8 tutganta, interessanta e cun bleras fassettas.<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div><div class='post_inline_link'><button class='inline_link'>mehr erfahren<\/button><\/div><\/div><\/a><\/div><\/div><div class='element-item post_item slide_item news_item'><div class='slide_item_wrapper'><a class='no_hover_link' href='https:\/\/500.gr.ch\/rum\/500-onns-stadi-liber-da-las-trais-lias-arranschament-didactic-sin-ils-fastizs-da-las-trais-lias\/'><div class='post_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/EinBlickGraubuenden_Drei-Bunde_SuS_Puter.png);'><\/div><\/div><div class='post_item_wrapper'><div class='post_title title_h3'><p>500 onns Stadi liber da las Trais Lias \u2013 arranschament didactic \u00abSin ils fastizs da las Trais Lias\u00bb<\/p><\/div><div class='post_content'>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Sco contribuziun al giubileum \u00ab500 onns Stadi liber da las Trais Lias\u00bb ha l'Uffizi per la scola populara ed il sport elavur\u00e0 in arranschament didactic per il nov med d'instrucziun \u00abInVista Grischun\u00bb. L'arranschament didactic cun il titel \u00abSin ils fastizs da las Trais Lias\u00bb promova la conscienza istorica da las scolaras e dals scolars ed \u00e8 disponibel en furma digitala en tut las otg linguas da scola.<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div><div class='post_inline_link'><button class='inline_link'>mehr erfahren<\/button><\/div><\/div><\/a><\/div><\/div><\/div>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;Tut las novitads&#8221; el_class=&#8221;secondary_w_arrow mb-0 float_btn&#8221; link=&#8221;url:https%3A%2F%2F500.gr.ch%2Frum%2Foccurrenzas%2F%23alle-news|&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section css=&#8221;.vc_custom_1689846916562{background-color: rgba(40,40,40,0.05) !important;*background-color: rgb(40,40,40) !important;}&#8221;][vc_row disable_element=&#8221;yes&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;section_title title_element&#8221;]<\/p>\n<h2>Veranstaltungen<\/h2>\n<p>[\/vc_column_text][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0&#8243;]<div class='grid grid_event slide_container grid_slider'><div class ='element-item post_item slide_item event_item'><div class='slide_item_wrapper'><div class='event_image grid_image'><div class='post_image_inner' style='background-color: #E0DFD9;'><\/div><div class='event_pr_all_bnt static_el vc_btn3-container vc_btn3-inline'><a class='vc_general vc_btn3' href='\/veranstaltungen\/#alle-veranstaltungen' style='text-decoration: none;'>Alle Veranstaltungen<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>[\/vc_column_text][vc_btn title=&#8221;Tut las occurrenzas&#8221; el_class=&#8221;secondary_w_arrow mb-0 float_btn&#8221; link=&#8221;url:https%3A%2F%2F500.gr.ch%2Frum%2Foccurrenzas%2F%23alle-veranstaltungen|&#8221;][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section]<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_section el_class=&#8221;hero hero_page full_width&#8221; css=&#8221;.vc_custom_1689938943357{background-image: url(https:\/\/500.gr.ch\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Karte_Drei_Buende-3638462761-1.png?id=15) !important;background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: cover !important;}&#8221;][vc_row][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0 white_text title_element&#8221;] Cronologia [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;scroll_icon_wrapper_row&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;mb-0 scroll_icon_wrapper&#8221;][\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][\/vc_section][vc_section el_id=&#8221;intro&#8221;][vc_row el_class=&#8221;intro_text&#8221;][vc_column][vc_column_text el_class=&#8221;title_h3 mb-0&#8243;]CRONOLOGIA DALS EVENIMENTS ISTORICS 1524 \u2013 2024 Cun numerusas occurrenzas ans regurdain nus quest onn ch\u2019ils signurs e las vischnancas da las Trais Lias \u00e8n sa unids il 1524 al Stadi&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/cronologia\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">Cronologia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-1563","page","type-page","status-publish","hentry","entry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1563"}],"version-history":[{"count":63,"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4895,"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1563\/revisions\/4895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/500.gr.ch\/rum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}